Dit is een van de zestien pagina’s
over de bijenorchis. Zo uitgebreid
worden de soorten behandeld!
De bijenorchis heeft in amper twee
decennia vrijwel heel Nederland veroverd.

Auteur
Mark Meijrink
bijdragen Theo Muusse

Foto’s
Mark Meijrink, Eric Hartgers,
Mark Engels en Theo Muusse c.s.

Illustraties
J. Landwehr, Horst Wolter en Mark Meijrink

Redactie
Reinier Spreen

Uitgave
KNNV Uitgeverij 2026
900 pagina’s, 22 x 28 cm, harde omslag
ISBN 978 90 501 1897 2
€ 99,95

Rozen staan wereldwijd symbool voor liefde en schoonheid. Wie heeft zijn of haar geliefde niet eens blij gemaakt met een bos rode rozen? Ook orchideeën scoren hoog op de ladder van symbolische betekenissen. In de oudheid betekende het vruchtbaarheid en vriendschap. In onze tijd kun je orchideeën etiketten opplakken als schoonheid, kracht, witte orchideeën stralen zuiverheid en eeuwige liefde uit.

Geen wonder dat veel mensen verliefd worden op deze bloemen. Zo ook de vier mannen die in hun jeugd geobsedeerd raakten van orchideeën en regelmatig, al dan niet met elkaar, op zoektocht gingen naar deze exotische planten. Ze besloten in 2012 een allesomvattend boek over de wilde orchideeën in Nederland samen te stellen. Voor natuurliefhebbers en landschapsbeheerders. Het was, gezien het resultaat, een geweldig idee.

Tussen onze orchideeën zitten ook pareltjes van schoonheid. Maar wij zijn slechts gezegend met ruim veertig orchideeën, terwijl er wereldwijd maar liefst dik 29.000 soorten zijn, plus nog tig gekweekte, sierlijke soorten die in onze vensterbanken staan. Ten opzichte van Azië (oorspronkelijk orchideeëngebied) en Zuid-Amerika scoort Europa met driehonderd soorten bar slecht.

Het boek is overweldigend. Als auteur(s) moet je toch vele jaren lang de discipline kunnen opbrengen om alle details van orchideeën op te schrijven. Uiteraard krijgt hun vaak spectaculaire bloeiwijze de meeste aandacht. Maar Mark Meijring c.s. is ook in de geschiedenis gedoken. Zo’n 120 miljoen jaar geleden moeten orchideeën zijn ontstaan en vertrapten dinosaurussen ze al! Overigens zagen orchideeën er vroeger (heel) anders uit dan nu. De huidige orchideeën zijn symmetrisch: als je een bloem in de lengte door midden zou snijden, zijn beide helften identiek.

Zeer lezenswaardig en informatief is het verhaal over bestuiving, ‘verleiding en bedrog’ genoemd. Er zijn orchideeën die op een geraffineerde manier insecten om de tuin leiden om de bloemen te bestuiven. Want hoe mooi ook, ook bij orchideeën draait alles om voortplanting.

Uiteraard komen ook de lippen van de orchideeën ter sprake. De lippen van mensen zijn de erotische voorposten voor liefdevolle relaties, bij orchideeën is dat niet anders. Insecten worden op de vaak heel kleurrijke lippen (labellums) gelokt om voor nageslacht te zorgen. Orchideeën doen er alles aan om insecten te verleiden tot het beroeren van hun bestuivingsapparaten.

Verreweg het grootste deel van de negenhonderd pagina’s wordt gevuld met de beschrijving van de soorten. Met ruim 4300 foto’s en geheel geïllustreerde determinatiesleutels van bloeiende en vegetatieve (nog zonder bloemen) planten. Determinatie van planten en dieren is niet altijd makkelijk, en dat geldt ook voor diverse orchideeënfamilies. Voor een correcte vaststelling van de soort is een heel nauwkeurige omschrijving noodzakelijk. Medeauteur Mars Muusse verzucht dan ook dat veel niet volledige beschrijvingen (bijv. op waarneming.nl) te makkelijk automatisch worden gevalideerd.

De vele kruisingen maken het leven van orchidologen niet eenvoudiger. De schrijvers geven diverse voorbeelden van onderling gekissebis over determinatie van soorten als purperrode orchis en de rietorchissen, een groep die erg lastig is en waar ik zelf meestal niet uitkom. Een loep met 20x vergroting kan helpen, maar met deze uitgave met details van de bloem, bloeiaar, stengel, blad, ondergrondse delen, hoogte en variatiebreedte kan ik en kunnen andere amateurs een heel eind verder komen.

De meeste natuurliefhebbers zullen tevreden zijn als ze de naam weten van de bloeiende orchideeën. Voor hen is er de geïllustreerde en gedetailleerde determinatiesleutel die moet leiden tot de vaststelling van de soort. Voor de verwoedere plantenmensen is er een uitgebreide vegetatieve determinatiesleutel. Die tabellen zijn te uitgebreid om hier te beschrijven, maar ze zijn uitstekend uitgewerkt.

Deze orchideeënbijbel geeft niet alleen meer informatie over orchideeën dan andere uitgaven en is niet alleen een topper om deze fleurige planten te determineren, maar is ook een prachtig kijk- en bladerboek. Om vele uren van te genieten!