Auteur
Peter Berx

Uitgave
Borgerhoff & Lamberigts 2025
292 pagina’s, 15 x 22 cm
ISBN 978 94 934 1012 1
€ 35

De mens is als zoogdier (aapachtige) heel interessant, maar in vergelijking met andere dieren helemaal niet zo bijzonder, zoals wel wordt gesuggereerd. Er zijn tal van andere mede-aardbewoners die (ook) over intelligente of althans buitengewone eigenschappen beschikken.

Neem het maag-darmstelsel van zoogdieren inclusief mensen, in principe is dat bij allemaal gelijk. Het is normaal dat zich daarin gassen ontwikkelen. Bij mensen zo’n 1 à 1,5 liter per dag. En hoe gênant het soms ook kan zijn, die darmgassen moeten ergens heen, via een uitlaatklep. Scheten. Of via je longen uitademen. Flatologie is de wetenschap die zich met dit verschijnsel bij dieren bezighoudt.

Het is maar één van de talloze ‘knallende’ feiten die Peter Berx in Biologie verzameld heeft. Hij is insectendeskundige (entomoloog) en geboeid door alles in onze natuur. Zelf zegt hij: “Het is een boek waarin ik mijn verwondering deel voor wat rondkruipt, zwemt, vliegt en groeit”. Die verwondering heeft hij in elk geval op mij overgebracht. ‘Biologie’ biologeert door de in luchthartige, soms jolige, taal beschreven wonderen van de natuur.

Deze uitgave bevat zoveel feiten en verhalen dat het je soms duizelt. Van de kernvraag ‘hoe kwam het leven op aarde ooit op gang’, tot actuele gebeurtenissen als de corona-pandemie. Alle virusdeeltjes op het hoogtepunt van deze epidemie zouden passen in een colablikje! Zo klein, zo dodelijk.

Het boek gaat (willekeurige greep) over cellen, virussen, bacteriën, schimmels (onmisbare rol in ons ecosysteem), slijmzwammen, korstmossen, luizen. Rond 1860 tastten uit Amerika meegekomen wortelluizen de wortels van de Europese wijnstokken aan. Het gevolg was desastreus, rond 1880 was geen wijngaard meer onbesmet. Eind negentiende eeuw begon een massale entcampagne van Europese druiven op luis-resistente Amerikaanse onderstammen. Met succes. Vandaar dat we nog steeds een oorspronkelijk lekker wijntje kunnen drinken.

Berx bespreekt de overlevingstechieken in de natuur, zoals misleiding – mimicry. En symbiose, de samenleving tussen soorten. Van mutalisme (beide soorten trekken profijt, zoals bijen en bloemen met nectar en bestuiving), tot commensalisme (één partij heeft voordeel, de andere niet; reigers die op de wal wachten op de door aalscholvers opgejaagde vissen) en parasitisme (bijv. de koekoek), en allerlei vormen daartussen.

Wat te denken van de achthonderd soorten vleesetende planten met verschillende vangtechnieken, of andere, ook voor de mens, dodelijke planten als de gympie-gympie (Australische Blad Vol Helse Pijn) of de manchineelboom (Appel van de dood) in Zuid- en Midden-Amerika. Berx vertelt over de complexe vormen van de winterslaap, en over de vele vormen van penissen: van onzichtbare gleuven tot ‘feesttoeters’ of eenden met lange, spiraalvormige geslachtsorganen. Zoals gezegd, het is maar een greep uit de onderwerpen.

Samenvattend: Biologie is een uitermate boeiende bundeling van vele wonderlijke verschijnselen in onze natuur.